Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób

z Niepełnosprawnością Intelektualną Koło w Świdniku

  • slajd-2
    slajd-2
  • budynek
    budynek

Aktualności

XXV lat Lubelskiego i Międzynarodowego Nieprzetartego Szlaku

Wielkość czcionki

Międzynarodowy Nieprzetarty Szlak to całoroczny cykl działań artystycznych - plastycznych, muzycznych i teatralnych, których bohaterami są osoby niepełnosprawne, realizowany już od dwudziestu pięciu lat.

Imprezy NS, między innymi ze względu na swój poziom artystyczny i organizacyjny, wpływają na odbiór osób niepełnosprawnych w społeczeństwie Polski, Ukrainy, Białorusi i innych krajów Europy. Powstają nowe, innowacyjne metody pracy i rehabilitacji, przy jednoczesnej popularyzacji pomysłów już sprawdzonych.

Michal StanowskiTen unikatowy projekt, zawiera w sobie elementy pracy środowiskowej zarówno z niepełnosprawnymi artystami, ich instruktorami, jak i z wolontariuszami zaangażowanymi we wspólne działania.
Termin Nieprzetarty Szlak (NS) nawiązuje do działań harcerzy polskich na rzecz osób niepełnosprawnych. NS nie jest związany z jedną instytucją czy stowarzyszeniem, jest to raczej ruch tych wszystkich, którzy chcą wraz z osobami niepełnosprawnymi wbrew różnym trudnościom "przecierać szlaki”. Na Nieprzetartym Szlaku mówimy: "nie chcemy pracować dla osób niepełnosprawnych, chcemy działać razem z nimi”.
Jest to ruch tych, którym przez życie jest iść trudniej, a którzy pomimo to ofiarowują innym piękno i radość swojej twórczości oraz  zaangażowania; poprzez piosenkę, poezje, prace plastyczne, teatr... Naczelną ideą proponowanych działań jest wychowanie i terapia poprzez działania artystyczne i organizacyjne aktywizujące uczestników w kierunku rozwoju samego siebie i służby innym oraz integracja ze społeczeństwem. Jest to również propozycja systemu wychowawczego tworzonego przez i dla dzieci i młodzieży z różnych środowisk społecznych. W 1989 roku zaczynaliśmy od jednej imprezy - Wojewódzkiego Przeglądu Teatrów Osób Niepełnosprawnych. Wzięło w niej udział pięć zespołów. W roku 2015 Międzynarodowy Nieprzetarty Szlak obejmuje swoim zasięgiem ponad tysiąc niepełnosprawnych artystów, ponad 120 instruktorów i ponad dwustu wolontariuszy. Przez wiele ostatnich lat wypracowany został system działań obejmujących cykl imprez dla niepełnosprawnych artystów oraz warsztaty dla instruktorów i wolontariuszy w Polsce, Ukrainie i Białorusi:

  • lipiec – Międzynarodowe Warsztaty Teatralne dla instruktorów prowadzących teatry z osobami niepełnosprawnymi – Ośrodek Teatralny w Skrzynicach
  • sierpień – Skrzynickie Spotkania Teatralne – warsztaty dla teatrów osób niepełnosprawnych – Ośrodek Teatralny w Skrzynicach
  • wrzesień/październik – Międzynarodowy Konkurs na Znak Nieprzetartego Szlaku i Lwowskie Spotkania Poetyckie – Lwów
  • listopad/grudzień  – Międzynarodowe Spotkania z Piosenką Nieprzetartego Szlaku – Lwów, Lublin, Gliwice
  • grudzień – Międzynarodowe Konferencje realizowane we współpracy z UMCS i KUL - Lublin
  • grudzień – styczeń – wydanie śpiewnika i płyty NS - Lublin
  • luty – Międzynarodowy Festiwal Teatralny – Brześć – Białoruś
  • marzec – kwiecień – Międzynarodowy Konkurs i  Wystawa Twórczości Plastycznej Artystów Nieprzetartego Szlaku Gliwice, Lublin
  • marzec/kwiecień/maj  – finały całorocznego cyklu imprez - realizowane w formie międzynarodowych przeglądów teatrów osób niepełnosprawnych:
    • Międzynarodowy Festiwal Teatralny Neprotoptana Steżyna – Lwów (2002 -2010 r.)
    • Międzynarodowy Teatralny Festiwal Niepełnosprawnych "Neprataptany Szlach" (od 2005r.)
    • Śląskie Spotkania Artystów Nieprzetartego Szlaku – Gliwice (od 2007 r.)
    • Spotkania Artystów Nieprzetartego Szlaku (SANS) – Lublin (od 1989 r.), któremu towarzyszy konkurs Fotograficzny "Teatr w Obiektywie"

Zgodnie z tradycją nie chodzi tu o wybranie najlepszych, a o pełne radości spotkania miłośników teatru. Przerwy między spektaklami wypełnia wspólna zabawa, piosenki, konkursy. Przeglądom towarzyszą: parady ulicami miast, bale, wystawy plastyczne i fotograficzne. Te ostatnie koncentrują się na ukazywaniu pracy naszych artystów zarówno na scenie jak i w garderobie czy też podczas przygotowań. Równocześnie dla instruktorów organizowane są warsztaty – omówienia prowadzone przez Radę Konsultantów –wybitnych specjalistów z zakresu terapii, teatru, reżyserii, muzyki plastyki… mają oni podpowiedzieć naszym instruktorom jak jeszcze lepiej pracować z podopiecznymi.

Każdego roku, wspólnie z instruktorami, wybieramy konwencję Nieprzetartego Szlaku. Jubileuszowy XXV międzynarodowy Nieprzetarty Szlak 2014/2015 odbywa się pod hasłem „W STARYM KINIE”. Temat dotyczył Konkursu na Znak Graficzny, pisanych wierszy, śpiewanych piosenek, wystroju sal, kostiumów, corocznego balu i parady dla uczestników spotkań, Konkursu Plastycznego i wszystkich imprez przygotowujących do Spotkań Teatralnych (nie odnosi się do samych przedstawień!).
Zgodnie z tradycją NS nasze imprezy są fabularyzowane i w swoim charakterze nawiązują bezpośrednio do tematu cyklu. Podczas przeglądów teatralnych w przerwach pomiędzy spektaklami bawią nas piosenkami, tańcami i zabawami: grupa animacyjna  oraz grupy towarzyszące – niepełnosprawni artyści. Wbrew pozorom, te i inne elementy naszych imprez są bardzo ważne. Istotą tych działań jest zatarcie granic pomiędzy występującymi, a widzami, pomiędzy niepełnosprawnymi i pełnosprawnymi - stworzenie klimatu wspólnego święta radości. Działania te pomagają naszym podopiecznym wejść w klimat imprezy, głębiej przeżyć wspólną przygodę, być nie tylko uczestnikami, ale również współorganizatorami Nieprzetartego Szlaku.
Szczególnie na wschodzie (choć niewątpliwie i w Polsce), gdzie zwyczajowo wszelkie imprezy odbywają się w sposób sztucznie rozdęty i sztywno oficjalny ma to ogromne znaczenie. Oczywiście naszym podopiecznym zależy na zauważeniu i uznaniu przez władze, ale istotą jest zachowanie właściwych proporcji. Podstawowym problemem tego typu imprez dla osób niepełnosprawnych jest odpowiedź na pytanie dla kogo, tak naprawdę są one organizowane? Komu mają służyć?
Mając świadomość, że poziom realizowanych przez naszych podopiecznych działań artystycznych nie zależy od poziomu ich niepełnosprawności, lecz od poziomu wyszkolenia ich instruktorów staramy się aby nasze działania miały wymiar edukacyjny i dlatego nie tylko podczas przeglądu ale przez cały rok organizujemy "Nieustające Warsztaty Teatralne" cykl spotkań, warsztatów i konsultacji. W ten sposób realizujemy również ideę budowy środowiska instruktorów zaangażowanych w działania artystyczne osób niepełnosprawnych.

Równolegle z działaniami dla instruktorów, staramy się tworzyć środowisko wolontariuszy: spotkania, wyjazdy, rajdy, szkolenia i warsztaty to niektóre z elementów przygotowań do kolejnych edycji Międzynarodowego Nieprzetartego Szlaku. W 1999 roku zorganizowaliśmy w Skrzynicach pod Lublinem Ośrodek Teatralny gdzie instruktorzy wolontariusze i uczestnicy grup artystycznych zgłębiają tajniki sztuki teatralnej.
Po udanym "eksperymencie" przeniesienia wypracowanych właśnie tu na Lubelszczyźnie pomysłów na teren Ukrainy (gdzie od 2001do 2010 roku realizowany był pełen cykl działań NS), Białorusi (od 2005 roku nasi koledzy z Brześcia podjęli próbę zaszczepienia tej idei na Białorusi), w 2007 roku Nieprzetarty Szlak zagościł również na Śląsku gdzie od tego czasu realizowany jest cały cykl działań artystycznych. Warto również dodać, że wiele elementów NS realizowanych jest poza głównym nurtem naszego ruchu. Tak możemy mówić o Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym "Słoneczna Chwila" z Kijowa i wielu innych festiwalach w całej Ukrainie. Na Lubelszczyźnie z naszych metod i tradycji korzystają: Przegląd Małych Form Teatralnych w Poniatowej, Chełmskie Spotkania Artystów Nieprze-tartego Szlaku czy wreszcie realizowany od wielu lat w Świdniku - Przegląd Spektakli Profilaktycznych.  
Ważną rolą Międzynarodowego Nieprzetartego Szlaku jest integrowanie i wymiana doświadczeń środowisk wielu narodów. W naszych imprezach uczestniczyło setki niepełnosprawnych artystów z Ukrainy, Białorusi, Rosji, Litwy, Mołdawii, Norwegi, Słowacji…Równocześnie dzięki naszej działalności kilkadziesiąt polskich zespołów osób niepełnosprawnych reprezentowało Polską kulturę na wielu międzynarodowych festiwalach, wpływając na odbiór osób niepełnosprawnych w wielu krajach Europy. Jak widać Nieprzetarty Szlak jest propozycja rozwijaną i wzbogacaną przez uczestniczące w niej osoby: organizatorów - wolontariuszy, a przede wszystkim przez osoby niepełnosprawne i pracujących z nimi instruktorów z Polski, Ukrainy, Białorusi.
Z kilku okazjonalnie działających zespołów działających pod koniec lat 80-tych na Lubelszczyźnie powstało mocne środowisko teatrów osób niepełnosprawnych. Nauczyciele, terapeuci debiutujący na SANS dzisiaj są specjalistami nadającymi ton w swoim środowisku. Wymieńmy choćby kilka osób: śp. Mirosławę Liszewską z Puław, Katarzynę Serwacką z Kraśnika, siostrę Elżbietę Masztalewicz z Popkowic, Beatę Sprawką, Jagodę Naję, Agnieszkę Sieńko, Joannę Marczewską i Krzysztofa Witaszka z Lublina, Barbarę Mikołajczuk z Puław. Z tego środowiska wywodzi się interesująca inicjatywa Marii Pietrusza-Budzyńskiej, która jako pierwsza podjęła współpracę z teatrem zawodowym, a która jeszcze z Teatrem Roślinka uczestniczyła w połowie lat 90-tych w lubelskim SANSie.  W Świdniku należy wymienić Teatr Bez Nazwy od wielu lat prowadzony przez Dorotę Żurek i Izę Trochonowicz. W Dorohusku na wschodniej granicy Polski prężnie działa Anna Dobras i jej teatr Azumi. Nie sposób wymienić wszystkich instruktorów, ich teatry i inicjatywy.  

W wyniku rozwoju działań teatralnych na terenie województwa lubelskiego odbywa się corocznie kilka przeglądów o zasięgu regionalnym, ogólnopolskim, a nawet międzynarodowym i ciągle słyszymy o powstawaniu nowych inicjatyw. Działania artystyczne z osobami niepełnosprawnymi stały się wkładem Nieprzetartego Szlaku w starania Lublina o tytuł Europejskiej Stolicy kultury w 2016 roku:
"Lublin posiada najwyższy w kraju odsetek osób niepełnosprawnych – prawie 20 %. Swoje miejsce znalazło tu kilka niezwykłych inicjatyw zapraszających osoby niepełnosprawne do twórczej współpracy w obszarze sztuki…
„…W roku 1989 zainicjowano projekt artystyczno-edukacyjny Nieprzetarty Szlak, poświęcony roli i miejscu niepełnosprawnych artystów w kulturze i społeczeństwie. Zgromadził on tysiące artystów, nauczycieli i terapeutów, nie tylko w regionie lubelskim, ale także na Śląsku, Ukrainie i Białorusi. Inicjatywa ta skorzysta z szansy, jaką stwarza tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016, i zamieni Lublin w miejsce spotkań i tworzenia modelowych rozwiązań współpracy sprawnych i niepełnosprawnych artystów w całej Europie.
Prace nad tym projektem trwają od 2008 roku, gdy Nieprzetarty Szlak utworzył Ośrodek ARTEterapii, pierwszą tego typu instytucję w Polsce. Jeśli Lublin zyska miano Europejskiej Stolicy Kultury 2016, ośrodek przekształci się w międzynarodową akademię działań społecznych i arteterapii z partnerami w Berlinie, Oslo, Moskwie, Sankt Petersburgu, Kijowie i Mińsku. Jest także koncepcja utworzenia siostrzanego ośrodka we Lwowie, który będzie pomostem łączącym kultury, terapie i działania społeczne Europy Zachodniej i Wschodniej." (z aplikacji Lublina do tytułu ESK 2016)   
W 2011 roku w oparciu o Centrum Arteterapii Fundacja Nieprzetartego Szlaku powołała w Lublinie Środowiskowy Dom Samopomocy Akademia Artystyczna gdzie dorosłe osoby niepełnosprawne próbują swoich sił jako współorganizatorzy imprez artystycznych i jako artyści występujący na scenie.

Nieprzetarty Szlak jest ruchem wywodzącym się z województwa lubelskiego. Jubileusz dwudziestopięciolecia skłania do refl eksji, podsumować. W imieniu własnym i wszystkich zaangażowanych osób dziękuję za to co było i zapraszamy do dalszej współpracy i wspólnego przecierania szlaku.
Najbliższe XXV Jubileuszowe Spotkania Artystów Nieprzetartego Szlaku – Mię-dzynarodowy Przegląd Teatrów Osób Niepełnosprawnych odbędą się w dniach 17-19.04.2015.roku w Akademickim Centrum Kultury „Chatka Żaka” w Lublinie ul. Radziszewskiego 16
Serdecznie zapraszam.
Michał Stanowski

Osoby zainteresowane współpracą z Międzynarodowym Nieprzetartym Szlakiem zapraszamy na nasze strony: www.nieprzetartyszlaklublin.pl  facebook.com/nieprzetarty.szlak